Zeytinyağı, Akdeniz havzasındaki toplumların binlerce yıllık mutfak kültürünün temel taşı olmakla birlikte, son yıllarda Japonya’dan Brezilya’ya, Avustralya’dan Çin’e kadar dünyanın dört bir yanında sofralarda giderek daha fazla yer bulmaktadır. Bu çalışmada, Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) gibi güvenilir kaynakların en güncel verileri esas alınarak zeytin ve zeytinyağının dünya genelindeki konumu çok yönlü bir bakışla ele alınmaktadır. İnceleme kapsamında sırasıyla; ülkeler bazında kişi başına zeytinyağı tüketimi ve bu alanda öne çıkan pazarlar, Amerika Birleşik Devletleri gibi büyük ithalatçı fakat düşük tüketimli ülkelerin durumu, dünya üretiminde İspanya, İtalya ve Yunanistan’ın ağırlığı ile son üç hasat sezonundaki dalgalanmalar, Türkiye’nin zeytin ağacı varlığındaki artış ve zeytinyağı ile sofralık zeytin üretimindeki yükselişi, Fas ve Tunus gibi “swing” üreticilerin arz dengesindeki rolü, talebin üretimi aştığı dönemler ve yükselen pazarlar, son olarak da zeytinyağının bilimsel literatürle desteklenen sağlık faydaları irdelenmektedir. Amaç, okuyucuya hem güncel rakamlarla desteklenmiş hem de sektörün genel eğilimlerini yansıtan bütünlüklü bir tablo sunmaktır.
Tüketim: Kim, Ne Kadar Tüketiyor?
Kişi başına tüketimde IOC üyesi olmayan Arnavutluk 8,7 kilogramla listenin başında yer alırken; Fas (4,0 kg), Lübnan (3,8 kg) ve İsrail (3,2 kg) onu izliyor. AB ülkeleri arasında Yunanistan (9,3 kg), İspanya (7,5 kg) ve İtalya (7,4 kg) öne çıkıyor. Türkiye’de ise kişi başı tüketim hâlâ mütevazı bir düzeyde: yaklaşık 2 kilogram.
ABD: Büyük İthalatçı, Mütevazı Tüketici
ABD dünyanın en büyük zeytinyağı ithalatçılarından biri olsa da kişi başı tüketimi yaklaşık 1,1 kilogramla düşük kalıyor; Kanada’da 1,2 kg, Japonya ve Brezilya’da ise yalnızca 0,4 kg. Bu düşüklük, zeytinyağının bu pazarlarda hâlâ “premium” bir ürün olarak algılanmasından kaynaklanıyor ve büyüme potansiyeli olarak değerlendiriliyor.
Dünya Üretiminde Tablo
Küresel üretim son altmış yılda üç kattan fazla arttı, ancak zeytinin doğal “az-bol verim” döngüsü ile kuraklık ve zeytin sineği gibi risklerden dolayı yıldan yıla büyük dalgalanmalar gösteriyor: 2023/24’te 2,59 milyon tona gerileyen üretim, 2024/25’te rekor kırarak 3,5 milyon tonu aştı; 2025/26 için IOC’nin tahmini ise %4 düşüşle 3,44 milyon ton. İspanya, dünya üretiminin %35-45’ini tek başına karşılayarak lider konumunu korurken, İtalya ve Yunanistan yıldan yıla ikincilik-üçüncülük arasında yer değiştiriyor. Bu üç ülke birlikte dünya üretiminin yaklaşık %60’ını oluşturuyor.
Türkiye: Zeytinin Anavatanından Dünya İkinciliğine
IOC Genel Direktörü Jaime Lillo, 2020-2025 arasındaki beş hasat sezonuna bakıldığında Türkiye’nin İtalya‘yı geride bırakarak dünyanın ikinci büyük zeytinyağı üreticisi konumuna yükseldiğini belirtiyor. Ağaç sayısı 2001’de 99 milyonken 2024’te 205 milyona ulaştı; Türkiye ayrıca sofralık zeytinde Mısır’ı geride bırakarak dünya birincisi oldu.
Üretimde dalgalanma belirgin: 451 bin ton olan 2022/23 üretimi, 2023/24’te kuraklıkla 215 bin tona geriledi, 2024/25’te 475-505 bin ton bandına yükseldi; 2025/26’da ise “az verim yılı” nedeniyle 290-310 bin tona gerilemesi bekleniyor. Türkiye ayrıca 2024/25’te 160 bin tona ulaşan ihracatıyla ABD, Suudi Arabistan, İsrail ve Japonya’ya önemli miktarda zeytinyağı gönderiyor.
Diğer Üretici Ülkeler ve Yükselen Pazarlar
Fas, Tunus ve Cezayir, İspanya ve Türkiye’deki hasadın azaldığı yıllarda dünya arzını dengeleyen “swing” üreticiler olarak öne çıkıyor. Avrupa dışında Arjantin, Avustralya ve Çin’in Longnan bölgesi gibi yeni merkezler küresel arzda büyüyen bir pay almaya başladı. Talep tarafında ise Brezilya’nın ithalatı 2025/26’nın ilk yarısında %40’ın üzerinde artarken, Avustralya’ya satışta Türkiye’nin payı neredeyse üç kat büyüdü.
Sağlık Faydaları: Bilim Ne Diyor?
Zeytinyağı, oleik asit bakımından zengin, polifenol ve E vitamini gibi antioksidanlar içeren sağlıklı bir yağdır. IOC’nin son yirmi yılda binin üzerinde araştırma kurumunun çalışmalarını derlediği verilere göre düzenli tüketim kalp hastalığı riskini yaklaşık %15, kardiyovasküler ölüm riskini %23, kadınlarda meme kanseri riskini ise %62 oranında azaltabiliyor.
Bu bulgular, zeytinyağının yalnızca lezzetli bir mutfak malzemesi değil, aynı zamanda koruyucu sağlık politikalarının da bir parçası olarak görülmesinin nedenlerinden biri. Tabii ki bu faydalardan söz ederken kaliteyi de göz ardı etmemek gerekiyor: naturel sızma (extra virgin) zeytinyağı, düşük asitlik oranı ve yüksek polifenol içeriğiyle bu sağlık etkilerinin büyük bölümünü taşıyan kategori olarak öne çıkıyor.
Zeytin Dergisi Olarak Kısa Yorumumuz;
Zeytin Dergisi olarak bu tablodan çıkardığımız sonuç açık: zeytinyağı artık yalnızca Akdeniz mutfağının bir bileşeni değil, dünya genelinde tüketicinin sağlık bilinciyle birlikte yükselen bir gıda kategorisi haline geldi. İklim değişikliğinin kuraklık, sıcak dalgaları ve zararlı baskısı yoluyla üretimde yarattığı yıldan yıla dalgalanma, sektörün önümüzdeki dönemde en çok konuşacağı konuların başında gelecek gibi görünüyor. Türkiye özelinde ise tablo gurur verici olduğu kadar da düşündürücü: dünyanın en büyük ikinci zeytinyağı üreticisi ve en büyük sofralık zeytin üreticisi olmayı başaran ülkemizin, kişi başına tüketimde henüz Yunanistan ve İspanya’nın çok gerisinde kalması, iç pazarda yapılacak tanıtım ve bilinçlendirme çalışmalarının ne denli kritik olduğunu gösteriyor. Zeytin Dergisi olarak önümüzdeki dönemde hem üretici hem tüketici tarafında bu dengenin nasıl kurulacağını yakından takip etmeye devam ederek sizlerle de paylaşacağız.
Kaynaklar
International Olive Council (IOC), “Olive Sector Statistics – March 2025” başlıklı raporunda kişi başına zeytinyağı tüketim rakamlarını ülke bazında yayımlamaktadır; bu yazıdaki tüketim verileri buradan derlenmiştir: https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-march-2025/
International Olive Council (IOC), “Olive Sector Statistics – December 2025 and Forecasts” raporunda dünya üretim rakamlarını ve 2025/26 sezonu tahminlerini paylaşmaktadır; İspanya, İtalya ve Yunanistan’ın üretim payına ilişkin veriler buradan alınmıştır: https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-december-2025-and-forecasts/
Daily Sabah, “Türkiye Becomes World’s 2nd-Largest Olive Oil Producer” başlıklı haberinde IOC Genel Direktörü Jaime Lillo’nun açıklamalarına ve Türkiye’nin zeytin ağacı varlığı ile sağlık faydalarına ilişkin verilere yer vermektedir: https://www.dailysabah.com/turkiye/turkiye-becomes-worlds-2nd-largest-olive-oil-producer/news
Tarım Gazetesi / Ali Ekber Yıldırım, “Dünya Zeytinyağı Bilançosu Netleşiyor” başlıklı yazısında Türkiye’nin sezonluk zeytinyağı üretim rakamlarını ve ihracat verilerini ayrıntılı biçimde ele almaktadır: https://www.tarimdunyasi.net/2025/11/10/dunya-zeytinyagi-bilancosu-netlesiyor/
International Olive Council (IOC), “Olive Sector Statistics – April 2026” ve “June-July 2026” raporlarında Brezilya ve Avustralya gibi yükselen pazarlardaki ithalat artışına ilişkin güncel verileri sunmaktadır: https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-april-2026/
Not: Zeytinyağı üretim ve tüketim rakamları, hasat koşullarına bağlı olarak sezon içinde revize edilebilmektedir; bu yazıdaki veriler kaynakların yayım tarihindeki en güncel tahminlerini yansıtmaktadır.